Sağlıkta Akreditasyon. Hasta Güvenliği İlk Adımı: Doğru Hasta, Doğru Bakım

Sağlık hizmetlerinde, “doğru hastaya doğru işlemin yapılması” aslında Hasta Güvenliği‘nin en kritik noktası. Bu yazımızda, bir hastanın kimliğinin doğru bir şekilde tanımlanmasının neden bu kadar önemli. Ve sağlık kuruluşlarının ve çalışanlarının neler yapması gerektiğini inceleyeceğiz. Amacımız, TÜSKA vb. sağlıkta akreditasyon sistemlerinin bu konuya neden bu kadar odaklandığını ortaya koymak.

---

Yanlış Hasta Tanımlamasının Yıkıcı Sonuçları: Gerçek Olaylardan Dersler

Maalesef, hasta kimlik doğrulama hataları sadece filmlerde rastladığımız bir durum değil. Bu hatalar, dünya genelinde yaygın bir endişe kaynağıdır ve ciddi sonuçlar doğurabilir. 2013-2015 yılları arasında 181 sağlık kuruluşundan gelen 7.600’den fazla olay raporunu inceleyen bir araştırmaya göre, bu hataların %90’ından fazlası hasta zarar görmeden yakalanmış olsa da, iki vaka ölümle sonuçlanmış.  Yanlış hasta tanımlaması, sakat kalmalara ve hatta ölüme yol açabilecek bir dizi hataya neden olabilir. Bu tür hatalar şunları içerir:

Bu olaylar, doğru hasta tanımlamasının sadece klinik süreçlerde değil, tüm hizmet akışında ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.

---

Hasta Kimliği Doğrulama: Kurumsal ve Bireysel Sorumluluk

Hasta kimliğinin doğru bir şekilde belirlenmesi, sağlıkta önlenebilir hataların en başında gelir. Bu, bireysel bir sorumluluktan çok, kurumsal bir süreç gerektirir.

Kimin Sorumluluğu? Sağlık Çalışanları ve Yönetim

Yanlış hasta tanımlamasından yalnızca sağlık çalışanları sorumlu değil. Bu, sistemden kaynaklanan bir sorundur. Sağlık kuruluşunun yönetimi, hasta kimlik doğrulamasına yönelik açık ve net bir politika oluşturmakla yükümlü. Politika, yatan ve ayaktan hastalar için nasıl doğrulama yapılacağını, hangi araçların (bileklikler, barkodlar vb.) kullanılacağını ve kim tarafından, hangi aşamalarda doğrulama yapılacağını tanımlamalıdır.  

Sağlık çalışanlarının rolü ise bu politikaları titizlikle uygulamaktır. JCI (Joint Commission International), cerrahi hataların %13’ü ve transfüzyon hatalarının %67’sinin kimlik doğrulama hatalarından kaynaklandığını belirtmiştir. Bu veriler, basit bir kontrolün bile hayat kurtarıcı olabileceğini gösteriyor. Ancak yapılan araştırmalar, çalışanların bu konudaki farkındalığının yüksek olmasına rağmen, uygulamada eksiklikler olduğunu ortaya koymaktadır. Örneğin, 2021 yılında hemşirelerin katıldığı bir araştırmada, katılımcıların büyük bir kısmı her zaman kimlik doğrulama yaptığını belirtse de, gözlemlerde bu oranın daha düşük olduğu tespit edilmiştir.  

Ne Zaman ve Nerede Kimlik Doğrulaması Yapılmalı?

Hasta kimliği, sağlık hizmetinin her aşamasında, hastanın kuruma başvurduğu andan taburcu olmasına kadar geçen tüm süreçlerde doğrulanmalıdır. Bu kritik anlardan bazıları şunlardır:  

---

Modern Sağlıkta Hasta Kimliği: Gelenekselden Teknolojiye

Hasta kimlik doğrulaması, yalnızca bir isim sormaktan ibaret değildir. Yanlış hastayı tanımlama riskini en aza indirmek için kimlik tanımlayıcıları kullanılır.

En Yaygın Uygulama: Kimlik Bileklikleri

Türkiye’de Sağlıkta Kalite Standartları SKS yatan hastalar için kimlik bilekliği kullanılmasını önerir. Bu bileklikler, en az üç kimlik tanımlayıcısını içermelidir :  

Bileklikler üzerindeki bilgilerin okunaklı olması ve el yazısı ile yazılmaması da önemlidir. Ayrıca, alerjisi olan hastalar için kırmızı bileklik gibi özel renkler kullanılarak ek bir uyarı mekanizması oluşturulabilir. Hastaların oda numarası veya yatak konumu, kimlik tanımlayıcı olarak kabul edilmez, çünkü bu bilgiler değişebilir ve hata riskini artırır.  

Bebekler ve Özel Durumdaki Hastalar: Ekstra Özen Gerekli

İletişim kurulamayan hastalar (yenidoğanlar, çocuklar, yaşlılar, bilinci kapalı hastalar veya dil sorunu yaşayanlar) kimlik doğrulama açısından daha yüksek risk taşır. Bu hastalar için özel prosedürler belirlenmelidir:  

Yenidoğanlar: Doğum sırasında cinsiyete göre pembe veya mavi bileklik takılır. Bileklikte annenin adı-soyadı, bebeğin doğum tarihi ve anne veya bebeğin protokol numarası yer alır.  

Bilinçsiz Hastalar: Varsa hasta yakınından bilgi alınarak kimlik doğrulama yapılır. Yanında kimliği olmayan acil durum hastaları için geçici bir isimlendirme stratejisi uygulanır.  

Teknolojik Yaklaşımlar: Biyometrik Sistemler ve Dijital Kimlik

Geleneksel bileklik sistemlerinin yanı sıra, teknolojinin gelişimiyle birlikte yeni kimlik doğrulama yöntemleri de gündeme gelmektedir. Parmak izi, yüz veya iris tanıma gibi biyometrik sistemler, hasta kimliğini daha güvenilir bir şekilde doğrulayabilir.  

Sağlıkta Akreditasyon Standartları:

TÜSKA ve diğer akreditasyon kurumları, hasta güvenliğini artıran bu yenilikçi uygulamaları destekler. Barkodlama sistemleri, hem hasta bilekliklerinin hem de laboratuvar numunelerinin doğru eşleştirilmesi için basit ama etkili bir çözüm sunar. Önemli olan standardın amacına uygun olması. 

---

Sonuç: Kesintisiz Bir Odak Alanı

Hasta kimliğinin doğru tanımlanması, sağlık hizmetlerinin kalbi olan Hasta Güvenliği‘nin en temel bileşenidir. Gördüğümüz gibi, bu konu 2003’ten bu yana JCI ve WHO gibi uluslararası kuruluşların en öncelikli hedefleri arasında yer almaktadır. Ülkemizde ise SKS ve SAS bu konuya odaklanılmasını ister.  

Unutulmamalıdır ki, bu tür hatalar nadir değildir ve her an meydana gelebilir. Bu nedenle, tüm sağlık çalışanlarının ve yöneticilerinin bu konuda sürekli eğitim alması, farkındalığını artırması ve önleyici stratejileri titizlikle uygulaması hayati önem taşır.

Güvenli bir sağlık hizmeti sunmak, her hastanın doğru kişi olarak kabul edilmesi ve ona hak ettiği özeni göstermekle başlar. Bu, sadece bir kural değil, aynı zamanda etik ve profesyonel bir sorumluluktur.

Türkiye Sağlık Hizmetleri Kalite ve Akreditasyon Enstitüsü ayrıntılı bilgi için tıklayın

---