TÜSKA SAS Eğitim Dizisi Bölüm 5 EĞİTİM NOTU
TÜSKA SAS standart setleri içinde yer alan kalite hedefleri Eğitim Serimizde önemli bir başlıktır. Kalite hedefleri SAS’ın süsü değil, pusulasıdır. Standartların omurgasını oluşturur. Her standart, her değerlendirme ölçütü sonunda bu hedeflerden birine ya da birkaçına hizmet etmek için yazılmıştır. Bu nedenle standartları anlama ve uygulama süreçlerinde önemlidir. TÜSKA akreditasyon felsefesinde her standart, her gösterge ve her klinik süreç bu temel hedeflere hizmet eden birer araçtır. Bu eğitimde; kalite hedeflerinin akreditasyondaki stratejik yerini, kavramsal tanımlarını ve en önemlisi TÜSKA SAS Hastane Seti V3.0’dan V4.0’a geçerken bu hedefler ekseninde nelerin değiştiğini ele alacağız.
Uygulama İlkelerinin (Kalite hedefleri) TÜSKA akreditasyon sürecindeki önemi nedir?
Akreditasyon süreçleri “standartları karşıladık mı?” sorusuyla başlar ve ilerler. Standartları “neden karşılıyoruz?” sorusunun yanıtı kalite hedefleridir.
TÜSKA SAS setinin temel amacı, sağlık tesislerinde kalitenin sürdürülebilir şekilde güvence altına alınmasıdır. Bunun yanında hasta ve çalışan güvenliğini artırmak, hizmette mükemmelliği teşvik etmek, kurumsal performansı izleyip iyileştirmek ve hasta odaklı hizmet anlayışını güçlendirmek de setin başlıca amaçları arasında.
Standartlar kalite hedeflerine bağlandığında dağınık faaliyetler bir sistematik bir yaklaşıma dönüşür.
Bir örnekle bağlayalım: Acil serviste triyaj süresini kısaltmak için yeni bir düzenleme yaptınız. Bu iş sadece bir “acil servis standardı”nı karşılamak değildir; aynı anda zamanlılık, hasta güvenliği ve etkinlik hedeflerine hizmet eder.
Kalite Hedeflerinin Tanımları:
(Kaynak: Güncel TÜSKA SAS setleri)
TÜSKA SAS’ta 11 kalite hedefi var ve bunlar iki ana kategoride toplanıyor. Bu sınıflandırma, hedefleri daha net ve sistematik ele alabilmemiz için yapılmış.
Birinci kategori: Organizasyonel hedefler. Kurumun iç işleyişine ve hizmet üretim süreçlerine odaklanır. Sürdürülebilir kalite yönetiminin temel çerçevesini bunlar çizer.
İkinci kategori: Hizmet odaklı hedefler. Doğrudan hizmetten yararlanan bireyi, yani hastayı ve yakınını ilgilendirir.
Etkililik: Belirlenen hedeflere ulaşma derecesidir.
Etkinlik: İşleri doğru yapabilme kabiliyetidir.
Verimlilik: Üretilen hizmet miktarı ile bu hizmetlerin üretiminde kullanılan kaynaklar arasındaki ilişkiyi belirtir; hedeflere minimum kaynak kullanımıyla ulaşılmasıdır.
Sağlıklı Çalışma Yaşamı: Sağlık çalışanları için güvenli, destekleyici ve ideal bir çalışma ortamının sağlanmasıdır.
Hasta Güvenliği: Hizmet alan tüm paydaşların zarar görmesine yol açabilecek ve önceden öngörülebilen risklerin, kabul edilebilir seviyede tutulması amacıyla alınan önlemler ve yürütülen iyileştirme faaliyetleridir.
Hakkaniyet: Hizmet alan bireylerin, tedavi ve bakım ihtiyaçları doğrultusunda, herhangi bir ayrım gözetilmeksizin eşit haklardan yararlanmasının teminat altına alınmasıdır.
Hasta Odaklılık: Kanıta dayalı tıp uygulamalarına bağlı kalarak, sağlık hizmetlerinin hastanın güvenliği, memnuniyeti ve tercihleri göz önünde bulundurularak planlanması ve uygulanmasıdır.
Uygunluk: Sağlık hizmeti süreçlerinde, hastanın sağlığı açısından en faydalı tercihlerinin yapılması ve uygulanmasıdır.
Zamanlılık: Teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin, hastanın ihtiyaçlarına uygun ve kabul edilebilir zaman dilimleri içerisinde sunulmasıdır.
Süreklilik: Hastanın ihtiyaç duyduğu teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin disiplinlerarası koordinasyon ile tedavinin tamamlanmasının ardından da kesintisiz şekilde sağlanmasıdır.
Sürdürülebilirlik: SAS hedeflerine yönelik faaliyetlerde kurumun gelecek yönelimini garanti altına alacak şekilde süreçlerin planlanması ve yürütülmesidir.
Burada iki ince noktaya dikkatinizi çekmek istiyorum.
Etkililik ile etkinlik karıştırılmasın. Etkinlik “işi doğru yapmak”, etkililik ise “doğru sonuca ulaşmak”tır. İşi prosedüre birebir uygun yapıp yine de hedefe ulaşamayabilirsiniz; o zaman etkinsiniz ama etkili değilsiniz.
Sürdürülebilirlik ile süreklilik aynı şey değil. Süreklilik hastanın hizmetinin kesintisiz olmasıdır; sürdürülebilirlik ise kurumun, kaynakların ve çevrenin geleceğini korumaktır. v4 tanımlar sözlüğü sürdürülebilirliği daha geniş de tarif ediyor: bugünün ihtiyaçlarını gelecek nesillerin imkânlarını tehlikeye atmadan karşılayan, çevresel sağlık, sosyal eşitlik ve ekonomik canlılığı birlikte gözeten bütüncül yaklaşım.
Bütüncül ve Eş Zamanlı Yaklaşım: Hedefler Birlikte Değerlendirilir
Sağlıklı bir çalışma ortamının olmadığı bir hastanede hasta odaklı hizmet sunabilir misiniz? Yorgun, tükenmiş, şiddete maruz kalan bir ekipten hasta güvenliği bekleyebilir misiniz?. Bu yüzden SAS hedefleri önceliklendirmez. Temel yaklaşım, hedeflerin birbiriyle uyumlu ve eş zamanlı gerçekleştirilmesidir. Akreditasyon sistematiğinde hedefler arasında bir ast-üst veya öncelik ilişkisi yoktur. Yani “Önce hasta güvenliğini sağlayalım, çalışan güvenliğine sonra bakarız” diyemezsiniz. Sağlıklı ve güvenli bir çalışma yaşamının olmadığı bir ortamda hasta odaklılığı ya da hasta güvenliğini sağlamak mümkün değildir. Bu hedefler birbirini besleyen, eş zamanlı ve senkronize yürütülmesi gereken unsurlardır.
Denetim ve Değerlendirme Mantığı:
TÜSKA denetçileri bir standardın karşılanma düzeyini incelerken yalnızca dokümanın varlığına bakmaz; sahadaki uygulamanın ilgili kalite hedefine ulaşıp ulaşmadığını, izlenebilirliğini ve kurumsal kültüre yansıma düzeyini sorgular.
Kalite Hedeflerinin TÜSKA SAS Akreditasyon Süreçlerindeki Önemi
Şimdi işin mutfağına girelim: hazırlıkta, öz değerlendirmede ve denetimde hedefler ne işe yarıyor?
Karar bütüncül verilir, hedefler de bu bütünün parçasıdır. Karşılanma düzeyi kararı standardın kendisi için verilir. Bu kararda standart, değerlendirme ölçütleri, amaç ve hedefler ve kılavuzdaki standart gereklilikleri bir bütün olarak ele alınır. Yani bir değerlendirme ölçütüne “evet, dokümanı var” demek yetmez; o uygulama bölümün hedefine hizmet ediyor mu, ona da bakılır.
Kılavuzda her bölümün hedefleri yazılıdır. Yeni yayınlanan TÜSKA SAS setlerinde her bölümün girişinde önce “Amaç”, hemen altında “Hedefler” listesi yer alır. Birkaç örnek:
Bölüm Kılavuzda yazan hedefler
Kalite Yönetimi (KY) Etkililik, Verimlilik, Süreklilik
Risk Yönetimi (RY) Hasta Güvenliği, Sağlıklı Çalışma Yaşamı, Etkililik, Etkinlik
Hasta Deneyimi (HD) Hasta Güvenliği, Hakkaniyet, Etkinlik, Etkililik, Uygunluk, Zamanlılık, Süreklilik
İlaç Yönetimi (İY) Hasta Güvenliği, Sağlıklı Çalışma Yaşamı, Etkinlik, Hasta Odaklılık, Verimlilik, Uygunluk, Zamanlılık, Süreklilik
Afet ve Acil Durum Yönetimi (ADY) Sağlıklı Çalışma Yaşamı, Hasta Güvenliği
İklim Değişikliği ve Sürdürülebilirlik (İDS) Verimlilik, Etkililik, Etkinlik, Süreklilik
Yeni TÜSKA SAS Setlerinde Kalite Hedefleri Açısından Ne Değişti?
En önemli değişiklik Hedef sayısı 10’dan 11’e çıktı; “Sürdürülebilirlik” hedefi eklendi. Geri kalan 10 hedef, tanımları ve iki kategorili yapı korundu.
Sürdürülebilirlik Hedefi Sahaya Nasıl İniyor?
Yeni hedef kâğıtta kalmıyor; set onu birkaç yerde somut beklentiye çeviriyor:
İDS.1.1: İklim değişikliğiyle mücadele ve sürdürülebilir bakım için yönetimin liderliğinde, paydaş katılımıyla bir plan. Enerji, su, doğalgaz ve yakıt tüketimi ölçülecek; karbon ayak izi izlenip raporlanacak; sera gazı azaltımı için hedef konup düzenli izlenecek.
İDS.1.2: Çevre dostu kaynak kullanımı. Enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji, atık ve geri dönüşüm, yeşil bina ve peyzaj, sürdürülebilir tedarik zinciri, su tasarrufu ve geri kazanım.
Yönetim boyutunda: OYİ.2.3’te iklim değişikliği ile mücadele ve sürdürülebilirlik politikası; KY.2.2’de bu alanda komite, ekip vb. yapı; OYİ.3.6’da sosyal sorumluluk konuları arasında sürdürülebilir sağlık hizmetleri ve kaynakların verimli kullanımı geçiyor.